Maakte Andy Warhol inbreuk op auteursrecht?!

 

 

 

Door: Kees Berendsen

 

Maakte Andy Warhol inbreuk op auteursrecht?! 

Die vraag (met uitroepteken) kwam bij mij op toen ik in de NRC van 17 juli jl. de recensie las van de tentoonstelling met vroege tekeningen van Warhol. Voor iemand die gefocussed is op auteursrecht is het op zijn minst verrassend te lezen en te zien dat Warhol in 1954 twee jongensportretten die Cas Oorthuys in 1951 maakte voor speciale postzegels, heeft nagetekend.

 

Warhol is dan ongeveer 26 jaar. De postzegels maakten deel uit van een serie van vier die golden als symbool van de wederopbouw in Nederland na de tweede wereldoorlog. De postzegels die Warhol heeft nagetekend zijn de zegels met de waarden van 5 en 6 cent. Wat aardig is om te lezen, maar auteursrechtelijk niet heel relevant, is dat de recensent (Hans den Hartog Jager) vindt dat het natekenen mislukt is. De reden volgens Den Hartog Jager is dat de portretten van Oorthuys zo 'eigen' zijn dat Warhol, hoewel hij toen al een goed tekenaar was, faalde. Warhol 'kon er niets mee', zegt de recensent.

 

Maar hoe moeten we dat nu auteursrechtelijk duiden. Dat Warhol natekende is evident. Dat hoorde ook bij zijn metier destijds. Hij werkte als advertentietekenaar. Zijn scherpe heldere lijntekeningen zijn niet zelden ontleend aan foto's, precies zoals in dit voorbeeld. Maar Warhol hanteert daarbij een lijnvoering die zozeer afwijkt van de lijn op de foto, dat - zoals Den Hartog Jager het formuleert - de hand van de maker voelbaar blijft. En die laatste opmerking is nu net wat de Warhol 'natekeningen' zo interessant maken en ze tot 'eigen' tekeningen maakt, net zo eigen als de portretten van Oorthuys.

 

De Auteurswet zegt, dat ook de bewerking of nabootsing van een werk (bij voorbeeld een foto) een verveelvoudiging (kopie) van dat werk is, als die 'kopie' geen nieuw oorspronkelijk werk oplevert. Ik zou zeggen: Warhol is het toonbeeld van een kunstenaar die, als hij zijn werk baseert op al bestaande werken, dat doet op een wijze die een nieuw oorspronkelijk werk oplevert. Hij zette bestaande werken letterlijk 'naar zijn hand', hij 'manipuleerde' ze zodanig, dat het resultaat in zijn ogen universeler was dan iets dat hij in zijn eentje zou maken.

 

Warhol maakte geen inbreuk op auteursrecht, hij verdient de namaakprijs.