De vrijheid van het Vrijheidsbeeld

 

Ik las in de NRC over een interessant auteursrechtelijk conflict tussen de US Postal Service en een kunstenaar, Robert Davidson. De US Post had op een postzegel een foto geplaatst van een replica van het Vrijheidsbeeld van de hand van de kunstenaar. Bingo dacht die en liet het daar vervolgens niet bij. Hij vorderde van de Post een flink bedrag aan schadevergoeding, gebaseerd op de miljoenenoplage van de zegel. Hoe zit dat auteursrechtelijk en hoe liggen zijn kansen?

 

Publiek domein

Ik kan mij wel voorstellen dat de US Postal geen vuiltje aan de lucht zag toen zij de replica gebruikte. Het Vrijheidsbeeld dateert van 1886 en is natuurlijk vrij van auteursrecht. Het valt dan - zoals dat heet - in het publieke domein. Iedereen kan er mee doen wat hij wil. En dat is ook precies de gedachte achter de beperkte werking van het auteursrecht. Auteursrecht schept gelukkig geen eeuwigdurend monopolie. Op een gegeven moment is het genoeg en dat moment is precies in de wet aangegeven.

 

Denkfout

De US Post had dus helemaal gelijk zou je zeggen. Maar ze rekende buiten de waard en maakte een wel vaker in het auteursrecht gemaakte denkfout. Het gaat hier niet om het Vrijheidsbeeld, maar - letterlijk - om de verbeelding daarvan door de kunstenaar. Had de Post eenvoudig een foto van het Vrijheidsbeeld gemaakt en die gebruikt dan was er niets aan de hand geweest. Nu ze het beeld van Robert Davidson heeft gebruikt is de alles bepalende vraag: rust er auteursrecht op dat beeld?

I

Nieuw oorspronkelijk werk

Is het niet meer dan een eenvoudige replica, dan kan de kunstenaar het schudden, dan volgt zijn beeld het lot van het oorspronkelijke Vrijheidsbeeld. Geeft hij met zijn beeld een eigen persoonlijke visie op het Vrijheidsbeeld (wat hij natuurlijk beweert), dan krijgt het daardoor de status van een 'nieuw oorspronkelijk werk', dat wel bescherming geniet. In dat geval heeft de US Post een probleem.

 

Schade of afkoopsom

De opbrengst van de schadevergoeding (of de afkoopsom als er een schikking tot stand komt) kan dan bovendien wel eens zo groot zijn dat het Vrijheidsbeeld daardoor een voor de kunstenaar interessant persoonlijk tintje krijgt.