De koning, een lastig portret

De NRC melde onlangs, dat een auteursrechtelijke ruzie tussen Koos Breukel en Iris van Dongen door hen is bijgelegd. Dat is op zichzelf al goed nieuws. Ruzies leg je bij voorkeur bij en je gaat er, als het enigszins kan, niet mee naar de rechter. Maar het goede nieuws zit ook in de manier waarop de ruzie is bijgelegd.

 

Staatsieportret

Koos Breukel en Iris van Dongen zijn vakbroeders en beiden zeer gewaardeerde kunstenaars. Iris van Dongen had als onderdeel van een door het Mondriaanfonds uitgeschreven wedstrijd een studie voor een geschilderd staatsieportret van koning Willem Alexander gemaakt en deze gebaseerd op een door Koos Breukel gemaakt fotoportret van de koning (zie de foto van het schilderij en de foto).

 

Auteursrecht op fotoportret?

Juridisch gezien maar ook als leek kun je daar allerlei vragen over stellen. De belangrijkste is wel of je wel auteursrecht kunt claimen op een foto waar iemand in een bepaalde door hemzelf verkozen pose op is afgebeeld. Doet de fotograaf eigenlijk niet meer dan het verrichten van een aantal technische handelingen, die op zichzelf niet “creatief” genoeg zijn om een resultaat op te leveren dat in voldoende mate 'oorspronkelijk' is? Maar in het vervolg daarvan ook de (theoretische) vraag of Iris van Dongen, als zij een portret zou hebben gemaakt van de koning die op precies dezelfde wijze poseert, daarmee inbreuk zou maken op de foto van Koos Breukel.

 

De koning als drie-dimensionaal object

Het antwoord op de eerste vraag hangt af van de mate waarin de fotograaf invloed heeft op het resultaat van zijn werk. Gaat het om een drie-dimensionaal object - en de koning is dat in deze context - dan is de fotograaf in de positie om zijn persoonlijke kijk op 'zijn' object tot uitdrukking te brengen. Tenzij hij natuurlijk weer strikte aanwijzingen heeft om zich aan bepaalde regels te houden die hem in zijn vrije keuze beperken. Ik pleit voor het auteursrecht van Koos Breukel, Maar je kunt daar dus wel anders over denken.

 

Gentlemen's agreement

De tweede vraag over het eventueel poseren van de koning in dezelfde houding voor beide kunstenaars maakt het nog wat lastiger. Iris van Dongen had - dat was niet ter discussie - de foto van Koos Breukel gebruikt en - ook los van de auteursrechtvraag - had ze hem daarvoor dan ook de credits moeten geven. De gentlemen’s agreement die Breukel en Van Dongen hebben gesloten is, dat zij haar werk in bruikleen geeft aan Breukel die deze vervolgens zal exposeren in zijn project 'Dutch National Portrait Gallery'. Ik zou zeggen 'samen op de foto die twee' en hulde.